Leren met NLP voor mensen met autisme

In mijn vorige blog schreef ik over het leren van mensen met autisme. ‘Mensen leren met sprongen’

Je zou kunnen denken dat het over verschillen in het brein zou gaan, maar ik kwam in mijn onderzoek tot deze 5 belangrijkste verschillen in relatie tot leren:

1. Veiligheid
2. Imitatie
3. Nieuwsgierigheid
4. Motivatie
5. Support

Deze 5 punten zijn nodig om tot leren van nieuwe dingen te kunnen komen en worden op jullie verzoek hier uitgebreider per punt beschreven. Ik schreef hoe ik NLP hiervoor als communicatie methodiek had ingezet en ook daarover zal ik in deze blog meer concrete voorbeelden geven. (Lees hier meer als je eerst wil weten ‘wat NLP is’ en ‘hoe NLP werkt’)

  • Veiligheid, we leren wanneer we ons veilig voelen

Dit geldt voor mensen in het algemeen, maar hoe jonger we dit toepassen, hoe groter het effect. Kinderen leren het best en meest makkelijk als ze zich veilig voelen. Veiligheid door aandacht, aanraking en voeding met elementen als rust, ritme en regelmaat, wie kent ze niet. Als kind ontdekken we de wereld en leren we door de veiligheid om ons heen de wereld te verkennen. We uiten onze emoties en leren door de respons die hierop komt. Het (her)kennen van non-verbale uitingen bij emoties leidt tot veiligheid en is nodig om sociale vaardigheden aan te leren. Vanuit eigen ervaringen en opgedane kennis heb ik ontdekt dat onze persoonlijke ontwikkeling en leren als volwassene nog steeds het meest makkelijk verloopt als we ons veilig, op ons gemak voelen en de emotionele belevingswereld in en om ons (her)kenbaar en bij voorkeur rustig is. 

Mensen met autisme lijken een grotere behoefte te hebben aan veiligheid om tot leren te komen. In ieder geval tot sociaal leervermogen. Dit start al in de tijd van het kind zijn, waarbij het anders reageert dan de omgeving kent of verwacht. En de uitblijvende (verwachte) reactie van het kind zorgt weer voor verwarring bij de omgeving. Dit veroorzaakt wederzijdse frustraties en stress. Je kan je voorstellen dat dit gevoel van onveiligheid impact heeft op het vermogen om zich te ontwikkelen en nieuwe vaardigheden aan te leren. Voor iemand met autisme is zowel de ervaring als het gevoel van grip op de wereld anders en blijft het gevoel van wederzijds onbegrip vaak bestaan. Dit houdt het gevoel van onveiligheid in stand, met effect op het leervermogen.

Vanuit NLP spreken we over ‘rapport’. Een vorm van optimaal contact met wederzijds respect, waarbij afstemmen op de ander door bijvoorbeeld op een natuurlijke manier te spiegelen een grote rol speelt. We hebben gesproken over de verschillende zintuigen van mensen en ieders voorkeuren hierin. Hoe wil iemand het liefst leren die een visuele voorkeur heeft? En hoe iemand die een auditieve voorkeur heeft? Wat moet je dan juist wel of juist niet doen? Welke manieren van communiceren werken wel? Welke niet en waarom niet? Allemaal vragen die we met oefenen en ervaren beantwoorden, de jongeren zelf beantwoorden. Het vergrootte niet alleen hun communicatieve vaardigheden, maar het leverde vooral ook inzicht en begrip op. Voor zichzelf en anderen. Dat in combinatie met het vergroten van communicatie vaardigheden gaf niet alleen meer zelfvertrouwen, maar zorgde in de eerste plaats voor veiligheid!

  • Imitatie, we leren door anderen na te doen, te imiteren 

Baby’s kunnen al vrij snel gedrag zoals de mond opensperren imiteren. Wanneer we 1 to 1,5 jaar zijn imiteren we spontaan één tot twee nieuwe gedragingen per dag. Rollenspelen zoals ‘Vadertje en moedertje’ of het nadoen van sprookjes is een voorbeeld van leren door imitatie. Of denk eens aan de (mini) playbackshow. Daar nemen mensen een rol van een ander aan en leren. Ook als volwassenen blijven we leren door te imiteren. Bij NLP noemen we dat Model-leren.

Kinderen met autisme imiteren anders. Letterlijker en meer verbonden aan de realiteit. Over het algemeen vervormen zij het minder snel en imiteren vaker en letterlijker het gedrag van anderen. Anders gezegd ervaart de omgeving dat mensen met autisme minder fantasie hebben. Dit geldt niet voor iedereen natuurlijk. De voornaamste vaststelling is dat het imiteren zich bij kinderen met autisme vertraagd ontwikkelt. Het anders inleven speelt waarschijnlijk een rol, net als het niet (her)kennen van de behoefte iemand anders te willen zijn. De omgeving moet zich maar aanpassen 😉
In deze fantastische blog van Danielle Hooghuis bij online magazine voor ouders, Moodkids, lees je meer over hoe kinderen met autisme samen spelen.

Vanuit NLP kwam hier het ‘spiegelen’ uitgebreid aan bod. Letterlijk voordoen en nadoen. In de gevallen waarin ik dit deed speelde veiligheid en motivatie een rol door de mate van het ‘nut’. Wat we deden moest zinvol, nuttig zijn, anders was het zonde van de tijd en was het idioot om te doen. Humor is een belangrijke factor en een krachtige motivator om tot uitdrukking en imitatie te komen.
Ik gebruikte hiervoor ook wel eens het model van de index computations: denken, doen en voelen. Ik liet ze in een bepaalde situatie perentages toewijzen. Bijvoorbeeld een situatie van onzekerheid: % denken, % voelen en % doen, wat samen uiteraard 100% moet zijn.
Vervolgens pakten we een situatie waarin ze geen onzekerheid voelden en deden hetzelfde (Let op dat dit niet automatisch een situatie hoeft te zijn waarin ze zich zeker voelden!). De verschillen in % bespraken we. Vervolgens vroeg ik een indexdeel te kiezen uit de situatie waarin ze zich niet onzeker voelden en dat te kopiëren (te imiteren) naar de situatie waarin ze zich wel onzeker voelden. Vaak was dit eerst op cognitief niveau, om het later ook lichaamsgericht te kunnen ervaren. Opnieuw gespreksstof! Uiteraard vraagt het flexibiliteit en het bieden van constante veiligheid van jou als gesprekspartner om de ander hierin mee te kunnen nemen, maar het is fantastisch om te zien hoe het leervermogen groeit en flexibiliteit vergroot!

  • Leren door te ontdekken, nieuwsgierig zijn

Van kinderen is het vaak meer herkenbaar dan van volwassenen: nieuwsgierigheid! En die kunnen ze soms niet bedwingen. Ook dat geldt overigens voor jonge en oude nieuwsgierigen 😉 Voor het leren is deze drang essentieel. Zowel voor de cognitieve als emotionele als sociale ontwikkeling. We kennen allemaal de aanhoudende vraag van kinderen: “waarom?” Later uitgebreid met “Hoe kan dat?”, “Hoe werkt dat?” en andere uitspraken van verwondering. Het is nodig om de wereld te ontdekken en verhoudingen helder te krijgen.

Sommige kinderen met autisme lijken minder nieuwsgierig en hebben minder ontdekkingsdrang. Deze groep kinderen houdt van bekende en voorspelbare plaatsen, patronen en gebeurtenissen. Leren door ontdekken en inspelen op nieuwsgierigheid (verrassing en verwonderingselementen) roepen vaak angst op bij deze groep. Deze groep kan zich vaak zeer gefocust interesseren in één onderwerp en hier alle details van in beeld brengen. Een andere vorm van nieuwsgierigheid, die vaak niet zo wordt gezien, omdat het de diepte ingaat ipv de breedte. Voor iemand met autisme wordt dit verschil (de ene keer is het saai en de andere keer als nieuwsgierigheid terwijl geleerd is dat je niet alles mag vragen) als zeer vreemd beschouwd.

Nieuwsgierigheid is een standaard houding vanuit NLP. Een vorm van oprechte belangstelling in de ander. In de zienswijze, belevingswereld, ervaringen, bevindingen, mogelijkheden en onmogelijkheden. Het open staan voor vragen van de ander en het respectvol omgaan met elkaar hierin opent deuren! Wat heb ik op deze manier veel andere manieren van kijken geleerd!

  • Leren om te plezieren  (erbij horen door de ander een plezier te doen)

Soms leert iemand niet omdat het dat voor zichzelf wil, maar om een ander een plezier te doen. Mensen, en met name kinderen en jonge mensen, ‘pleasen’ graag en krijgen een goed gevoel van de bevestiging dat ze met dat gedrag ‘goed doen’.
Voor kinderen/mensen met autisme geldt vaker dat zij pas gemotiveerd raken als ze het zelf interessant vinden. Zij halen voornamelijk de motivatie uit zichzelf en zijn hierdoor minder of niet geneigd om te leren door het plezieren van anderen.

  • Leren door aanmoediging

Iedereen kan wel eens een steuntje in de rug of aanmoediging gebruiken, maar vooral bij jonge kinderen en adolescenten is het van belang om het leren te ondersteunen en te stimuleren. Kinderen en jongeren zijn nog niet of minder in staat hun eigen gedrag waar te nemen, te observeren of het effect ervan te kunnen overzien.

Voor kinderen/jongeren/mensen met autisme geldt in principe hetzelfde, behalve dat het belangrijk is dat het verband tussen de zijn gedrag en de aanmoediging kristalhelder moet zijn om er daadwerkelijk iets uit te leren.

Vanuit NLP communiceer je niet alleen vanuit optimaal contact, maar ook coachend. Hierdoor heb ik geleerd anderen in hun kracht te zetten en ze zelf verantwoordelijkheid te laten nemen voor de stappen die ze wel of niet zetten. “Het effect voor morgen ligt in de actie van vandaag!” Een toolbox aan gesprekstechnieken en coachinstrumenten zijn een welkome uitkomst. Soms was coachen niet genoeg en vroeg het een concrete aansturing of mijn aanwezigheid als ‘toeziend oog’ nodig wat dan voldoende was om zelf in actie te komen. Het was een proces van voordoen, samen doen, zelf doen en uit zichzelf doen. Dat laatste is vaak moeilijk en hiervoor wordt mijn ‘toeziend oog’ nog vaak ingezet. “Ik kan het wel, maar ik kan er mezelf niet toe zetten”. Ook aanwezig zijn kan een vorm van aanmoediging zijn. En ook daarvoor kan een steuntje in de rug ingezet worden. Respectvol en met aandacht.

  • Sprongsgewijze ontwikkeling

De ontwikkeling van kinderen verloopt sprongsgewijs. Ze moeten bepaalde vaardigheden hebben verworven vóór ze er nieuwe kunnen ontwikkelen. Bijvoorbeeld, een kind moet een lepel kunnen vastgrijpen alvorens het kan leren eten met een lepel. Kinderen kunnen zelfs een terugval vertonen, maar op een bepaald gebied ook plotseling vooruitgang boeken. Dat alles geldt nog meer voor kinderen met autisme. Ze blijven soms lang op eenzelfde niveau hangen om dan plots toch een stap vooruit te doen. Het gebeurt wel eens dat een kind met autisme plots een nieuwe vaardigheid beheerst zonder daarvoor te oefenen. Eerst en vooral moet de opvoedingssituatie zo aangepast worden dat het kind met autisme zo weinig mogelijk stress en verwarring ondervindt. Voor het kind met autisme moet het leerproces aangepast zijn aan zijn niveau, zijn ritme en zijn behoeften. De leermethode moet expliciet en concreet zijn. Misschien zal het resultaat niet perfect zijn…maar dat geldt voor ons allemaal. Kinderen met autisme kunnen ongeacht hun leeftijd of hun intellectueel niveau dus vooruitgang boeken, maar je moet wel realistische verwachtingen stellen.

  • Cognitieve problemen

Kinderen met autisme hebben cognitieve tekorten waardoor ze niet altijd begrijpen wat je hen probeert uit te leggen of te leren. Ze ervaren en verwerken de informatie uit de buitenwereld anders.

Kenmerkend zijn: 

  • Gebrek aan centrale coherentie. Ze hebben moeite om de informatie te plaatsen of op een globale manier te interpreteren. Ze zien de informatie niet altijd in functie van de context (contextblindheid). Ze hebben daarentegen heel veel oog voor detail, waardoor ze de informatie gefragmenteerd verwerken.
  • Een tekort aan ‘theory of mind’. Ze hebben moeite om de gevoelens en intenties van anderen te herkennen en te begrijpen en hun gedrag te interpreteren en te voorspellen.
  • Een tekort op het vlak van executieve functies. Ze hebben moeite om te plannen, te evalueren, zich aan te passen, problemen op te lossen, enz.

De jongeren waar ik mee werk en gewerkt heb vinden het ‘leuk’ dat ik hierover geschreven heb. Zoals je wellicht weet kan ‘leuk’ een uitingsvorm van enthousiasme zijn, maar óf dat zo is, ontdekken we per persoon. Iedereen heeft tenslotte zijn eigen en unieke belevingswereld 😉

Wil je iets delen naar aanleiding van deze blog? Heb je een vraag? Laat hieronder je reactie/vraag voor me achter

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *