De sfeerdenker en beelddenker

Heb jij wel eens van een sfeerdenker of beelddenker gehoord? Dat je nog niet eerder van een sfeerdenker hebt gehoord begrijpen we, want het is door NLP Trainer Léonne Meijs in 2020 bedacht tijdens een 1,5 jaar durend onderzoek van zowel haar eigen leerstijl als die van haar ruim 30 jaar jongere neefje.

Beelddenken

Beelddenken is het denken en leren in beelden en inmiddels met wetenschappelijke theorieën onderbouwd. Mensen die beelddenken, denken in eerste instantie in beelden en daarna pas in woorden. Zij denken met hun ogen en binnen NLP spreken we dan van een visuele voorkeur en een visueel representatiesysteem.

Beelddenken is niet nieuw

Maria Krabbe introduceerde het begrip al in 1951. Nel Ojemann heeft beelddenken in 1987 nader beschreven als “een vorm van denken die iedereen gebruikt zolang men jong is”. Volgens Ojemann gaat het om denken in beelden en handelingen, een beweeglijk omgaan met de werkelijkheid, dat de meeste mensen rond hun vijfde, zesde jaar loslaten ten gunste van het begripsdenken of woorddenken. Beelddenkers laten dit volgens haar echter niet los en maken er juist gebruik van.
Ook Einstein was ervan overtuigd dat conceptueel denken gebaseerd is op visueel begrip (Anschauung) en niet op woordelijk begrip. Hij plaatste het ABC van het visueel begrip voor het ABC van de letters.[23] Einstein heeft dit ook vanaf 1916 in een aantal gesprekken met Max Wertheimer aangevoerd. Wertheimer was een vriend van Einstein en een van de grondleggers van de Gestalt-psychologie.
In deze context staat het beelddenken tegenover het woorddenken en komen de specifieke aspecten van ‘de sfeerdenker’ minder aan bod.
Bron Wikipedia ‘Beelddenken’

Kenmerken beelddenker

  • Denken in beelden, foto’s en filmpjes
  • Visueel en ruimtelijk ingesteld en veel minder auditief –digitaal.
  • Vaak zien ze ineens het grote geheel en overzien ze concepten in één oogopslag. Daarentegen missen ze soms bepaalde details.
  • Ingewikkelde dingen leren doen ze gemakkelijker dan eenvoudige.
  • Ze leren door verbanden te leggen.
  • Denkt associatief: het ene beeld roept al weer een volgend beeld op
  • Ze hebben van nature weinig met tijd, waardoor ze makkelijk te laat kunnen komen, afspraken vergeten en altijd tijd te kort hebben. Door de haast die ze ervaren kunnen ze slordig worden.
  • Ze zijn hyperactief enerzijds of dagdromers anderzijds: vaak leidt dit tot concentratieproblemen en moeite om de aandacht erbij te houden.
  • Leren lukt ze het beste door concrete ervaring op te doen, uit te proberen en te observeren.
  • Ze kunnen hun talent goed kwijt in creativiteit, kunst, muziek, sport, technische en commerciële  beroepen of zaken doen.
  • Creatief en origineel in het bedenken van oplossingen waar een ander nooit opgekomen zou zijn.
  • Ze voelen veel aan, zijn sensitief en vaak ook hoogsensitief.

Sfeerdenken

Toen we starten met ons onderzoek kwamen we snel bij ‘De beelddenker’ uit en herkenden er veel van, maar niet alles. Hierdoor bleven we verder onderzoeken naar de manier van leren die ons paste en naast visualisatie bleken ook het auditieve en het gevoel een rol te spelen. We kwamen tot de conclusie hoe sfeer, emoties en onze staat van zijn van die dag een rol speelde. De naam ‘Sfeerleren’ en ‘Sfeerdenker’ ontstond. En vanuit dat verdere onderzoek naar de leervoorkeur van ‘sfeerdenken’ ontdekten we veel overeenkomsten met het intuïtief leren en denken.

Intuïtie reageert op sfeer

Intuïtief lerende mensen nemen bij voorkeur informatie in zich op die abstract, origineel en op theorie gericht is. Ze screenen de omgeving, de sfeer en toetsen dat intern aan eerdere ervaringen. Ze kijken naar het grote geheel en proberen algemene patronen te vatten. Deze groep mensen vindt het leuk om mogelijkheden en relaties te ontdekken en met ideeën te werken.

Elke ervaring is uniek en dat maakt het moeilijk om te toetsen. De onzekerheid die dit met zich meebrengt is een gevoel van ontoereikendheid (niet goed genoeg zijn), continue aanwezig en lijkt noodzakelijk om tot leren te kunnen komen. Echter veroorzaakt het ook continue bezorgdheid over doelen, relaties en het (leer)vermogen om met bepaalde situaties om te gaan. Iedereen krijgt van tijd tot tijd te maken met onzekerheid, maar voor de sfeerdenker, intuïtief lerende lijkt het noodzakelijk te zijn om tot beter leren te kunnen komen.

Kenmerken sfeerdenker, intuïtief denker

Naast de overeenkomsten met beelddenkers zijn er een aantal verschillen die met name in de rustaspecten lijken te liggen. De sfeerdenker kan met net zoveel energie als de beelddenker soms toch rustig en zelfs wat stug overkomen.

  • Emoties en gevoelens zijn zeer belangrijke informatiebronnen. De bijkomende onzekerheid en twijfel hierbij zijn onderdeel van het leren.
  • Leren vindt plaats in het middelpunt van de hectiek, namelijk midden in de complexiteit en midden in het vraagstuk. Om te leren hierin is een zekere mate van rust en ruimte nodig is om stappen te kunnen maken.
  • Heeft vermogen om te gaan met een vorm van het ‘niet weten’ en heeft van origine het vertrouwen dat de antwoorden via onbewuste processen tot hem komen.
  • Verkent meerdere en diverse perspectieven en onderzoekt zo vanuit verschillende kanten verschillende oplossingen.
  • Door het onbewuste karakter van zijn leren kan de intuïtief lerende voor velen moeilijker te volgen zijn, soms ontoegankelijk overkomen en misschien zelfs wat stug zijn in de communicatie.
  • De sfeerdenker werkt ook in het samenwerken, voor een groot deel alleen, maar is blij met de ander in zijn buurt.
  • Ze leren door een mix van kennis, gevoel en ervaringen te combineren
  • Liever een paar korte sessies in plaats van een grote taak in één keer
  • Haalt vanuit brede interesse vaak overal wat aan kennis vandaan, doen allerlei indrukken op en combineren dit tot een geheel.
  • Geniet van nieuwe ontdekkingen, uitdagingen, ervaringen en situaties
  • Handelen vanuit veel vertrouwen in hun eigen gevoel en intuïtie
  • Leren en kijken meer naar het grotere geheel, zoals theorieën en abstracte ideeën dan dat ze oog hebben voor de details.
  • De sfeerdenker en intuïtief lerende gebruikt de ander om te sparren en te klankborden en doet dit om zijn zijn eigen innerlijke belevingswereld, zijn gevoel te toetsen. (Sfeer!)

Mensen leren van mensen

Leren zit namelijk voor een groot deel ‘tussen’ mensen en dat is precies waar de sfeerdenker en intuïtief lerende het van moet hebben. Alleen leren op een kamertje? Je raadt het al, dat is niets voor deze student!

De intuïtief lerende en sfeerdenker is in de minderheid. Ongeveer 35% van de studenten zijn intuïtieve studenten en denken bij voorkeur vanuit gevoel en sferen. Intuïtief leren, je inzetten als sfeerdenker is vooral nuttig in complexe situaties met een hoge urgentie.

Functies en beroepen

Het zijn juist de functies van bestuurders, veranderprocesmanagers, en veranderkundigen waar deze je deze leerstijl het meest terug ziet komen.

Intuïtief ingestelde mensen werken het liefst aan mogelijkheden en dingen die ‘zouden kunnen zijn’. Beroepen of projecten waarbij ze uitgedaagd worden om veranderingen door te voeren zijn ideaal voor deze groep mensen. Ze houden niet van werk dat zichzelf herhaalt, omdat ze graag nieuwe dingen ontdekken. Ze kunnen zonder veel complicaties hun creativiteit aanspreken, snel nieuw materiaal begrijpen en zullen van nature op zoek gaan naar nieuwe manieren om antwoorden te vinden in plaats van hetzelfde te gebruiken. Wil je meer effectiviteit? Ook daarin kan de sfeerdenker en intuïtief lerende een aanwinst voor je werk zijn.

Nu moet je weer afleren

Ja, alles wat je al kon heb je verdrongen en niemand kan leren zonder eerst iets af te leren. Om iets af te leren dien je bewust te zijn van wat je kan en hoe je het doet. Motivatie hebben en open staan om te veranderen. Je leervermogens en vaardigheden verbeteren kan inhouden dat je iets anders af moet leren. Anders moet leren denken en je open mag stellen voor andere manieren die effectiever kunnen zijn.

  • Leren leren gaat dus ook over afleren en vindt plaats in elke omgeving, context waar leren betekenis heeft.
  • Leren leren vraagt ook dat je je bewust bent van wat je al weet en kan en op welke manier, volgens welke leerstrategie, je dat jezelf eigen hebt gemaakt.
  • En als 2e of deze kennis, vaardigheden en leerstrategie passend zijn voor wat je nu wil gaan leren.

Je maakte ooit de beste keuze

Al ooit over nagedacht dat je leerstrategie op de lagere school niet werkend of passend is voor het halen van je rijbewijs? Of het studeren op hoger onderwijs? Of een training persoonlijke ontwikkeling? Eén van de basisfundamenten binnen NLP is dat iedereen de beste keuze maakt in dat moment en dat geldt ook voor jouw leerstrategie. Geen oordelen of verwijten, maar een open blik naar nieuwe mogelijkheden.

En nu hebben we het nog niet gehad over de emoties en motivatie welke natuurlijk óók een rol spelen in de leerstrategie. En ook nog niet gesproken over de invloed van de leermeester, de docent, de trainer, want feedback op het leren heeft óók invloed op het leervermogen. Het moment kan zelfs bepalend, de sleutel zijn voor het succesvol leren leren! Een 2e basisfundament is dat iedereen alle hulpbronnen in zich heeft om tot gewenste doelen te komen en dat geldt ook voor jou en je leervermogen, ongeacht de stijl en voorkeur. En dat wat in je leeft heb je al en kan je al, je hoeft het alleen maar opnieuw te ont-dekken.

Leren leren gaat over bewust zijn

Bewustzijn van je eigen belevingswereld, “jouw unieke model van de wereld”, zoals we dat binnen NLP zeggen. En in dit geval jouw unieke leermodel! En dit is opgebouwd en verbonden aan jouw eerdere (leer- en leef) ervaringen. Op basis hiervan heb je jouw overtuigingen opgebouwd. Misschien wel gedacht dat je niet kon leren, het nooit zou leren zelfs.

Maar naast bewustzijn op je pijnpunten vraagt het ook bewustzijn op waar je goed in bent, je talenten en ook op je passies, wat je motiveert, drijft en waar je interesses liggen. Ken jij jouw passies en talenten?

En weet jij wat je juist niet leuk vindt? Weet je wanneer weerstand bij jou ontstaat tijdens het leren en wanneer je juist in een flow terecht komt? Vraag is hoe je deze zelfkennis kan benutten om het leervermogen te versterken. Door inzicht te hebben in je sterke kanten en je valkuilen.

Leren gaat over communiceren en verbinden

Leren is in verbinding staan met anderen, maar bovenal in verbinding staan met jezelf. Met name voor de sfeerdenker, de intuïtief lerende is dit erg belangrijk.

De intuïtief lerende is in de minderheid. Ongeveer 35% van de studenten zijn intuïtieve studenten.

Intuïtief lerende, sfeerdenkers die niet in hun voorkeur gezien en gekend zijn, hebben de veiligheid om te leren en zich te ontwikkelen elders gezocht en zijn in hun hoofd in plaats van in hun gevoel geschoten. En ja, hier kan net als bij mij het geval was, ook jouw continue twijfelen uit voortkomen. Tegelijkertijd weten we nu dat dit eeuwige twijfelen een bijdrage levert in het leerproces en uitnodigt tot onderzoeken, ontdekken en uitdagingen aangaan.

Het niet veilig voelen hierbij en aangetast zijn in jouw zelfvertrouwen is ontstaan als jouw manier van leren niet op het juiste moment van bekrachtigende feedback is voorzien. Zo is het ook bij mijn neefje gegaan, waardoor hij minder, anders is gaan communiceren, vragen en sparren. Het heeft hem in de war gebracht over zijn leervoorkeur, geschrokken en zich aan gaan passen en hij weet nog precies in welke klas en bij welke docent hij dat heeft gedaan.

Leren is leuker als je weet hoe

Leerstijlen

Ik noem mijn eigen leerstijl inmiddels die van de ‘sfeerdenker’. En misschien past het beter het een leervoorkeur te noemen dan een leerstijl, maar dat laat ik even in het midden. Het is een door mij verzonnen woord, nadat ik met mijn neefje op onderzoek uitging over ‘leren’ en het ‘leren leren’.

We ontdekten overeenkomsten in onze leerstijl en zijn moeder ontdekte dat zij een andere had. Hoe help je dan jouw kind? Het bleek makkelijker voor mij, omdat ik dezelfde stijl van zowel communiceren als leren heb in deze context. En we concludeerden dat het wel goed moest blijven voelen voor onszelf en in onze relatie naar elkaar. Hierop kwam ik met het woord sfeerleren en sfeerdenken. Ik ben namelijk ontzettend goed in abstraheren en abstract denken ben, maar ik heb er niet altijd beeld bij, terwijl ik wel weer goed kan ordenen, overzicht kan houden en scheppen.

Verder voldoe ik aan alle kenmerken van een intelligente beelddenker, maar kon ik nog steeds een en ander niet rijmen als ik mijn eigen gedrag en manier van leren onder de loep nam en dat met bijvoorbeeld die van mijn ouders, broer en zussen vergeleek.

Voel jij je een buitenstaander?

Ik paste niet 1:1 in het model of het hokje en mijn neefje ook niet, maar ik kon met het Experimentele Leer Model van Kolb wel meer inzicht krijgen. Het werd me helder dat ik er letterlijk van houd om een buitenstaander te zijn, dat het me helpt. En ik ontdekte daarbij hoe leren en communiceren verband met elkaar houden. Leren zit namelijk voor een groot deel ‘tussen’ mensen en dat is precies waar de sfeerdenker profijt van heeft!

Iedereen wordt geboren met een eigen stijl en voorkeur, maar leert van anderen en past daarin mogelijk de voorkeur aan. De sfeerdenker leert van luisteren en volgen van interacties, maar wordt uitgedaagd het zonder opdoen van die ervaring te doen. Hiermee gaat de sfeerdenker weg van zijn kracht en zich aanpassen aan de wensen van de omgeving.

En dat is ook hoe jij je leervermogen ontwikkeld hebt, inclusief bijbehorende gedachten, gevoelens en communicatie. Het herkennen van die bijbehorende emoties kan daarom een nuttige kapstok zijn om meer inzicht te krijgen in je eigen leerstijl en voor coaches en trainers om een betere begeleider te worden.

Even vragen aan Kolb

Terug de studieboeken in en het boek de leerstijlen van Kolb welke ik leerde in mijn HBO opleiding Sociaal Werk (CMV). De aantekeningen er weer bij gehaald. Ook nog het lesmateriaal van Core Commit van de training tot NLP Trainer ernaast gelegd.

De leercyclus van Kolb

Binnen onze NLP Opleidingen en Trainingen en andere leertrajecten, houwen we de leercyclus van Kolb aan. Wanneer jij anderen traint, iets leert kan jij hetzelfde doen. Hiermee borg je dat alle leerstijlen in je groep cursisten aangesproken worden. De NLP’ers onder ons herkennen misschien ook de 4 basis metaprogramma’s van Jung in onderstaande 4 leerstijlen. Zie je hoe het de cirkel rondmaakt en waar de sfeerdenker opbloeit?

  1. Concreet ervaren (‘sensing/feeling’)
    Voelen, beleven, experimenteren. Leert onthouden door te doen en handelt reproductiegericht
  2. Waarnemen en reflectie (‘watching’)
    Handelen vanuit ‘gezond boerenverstand’. Bedenkers van producten en productie.
  3. Analyseren en conceptualiseren (‘thinking’)
    Willen de stof doorgronden, weten waarom en betekenisgericht leren. Willen hogere waarden vervullen, dromen, waarnemen, op hoger abstractieniveau denken.
  4. Actief experimenteren (‘doing’)
    Houdt van bezig zijn, handen uit de mouwen steken, doen en leert toepassingsgericht. Passen het geleerde graag direct toe in de praktijk, zodat effect en resultaat snel zichtbaar wordt.

Jung vult aan

En om de verbinding met Jung compleet te maken kunnen we ook nog een onderverdeling maken tussen de introvert en extravert gerichte mensen. Zie jij zo welke groep mensen een introverte en extraverte voorkeur heeft?

Om het volledig te maken hebben we ook nog een aanvulling toegevoegd vanuit een later onderzoek op basis van leerstijlen, namelijk die van hoogleraar Jan Vermunt, welke naar onze mening wel een mooie aanvulling geeft voor jou in je ervaring of opleiding als coach en/of trainer.

En ook Jan Vermunt heeft een aanvulling

Jan Vermunt, hoogleraar met een voorliefde voor de lerende mens en promoveerde op een proefschrift getiteld Leerstijlen en sturen van leerprocessen in het hoger onderwijs. De leerstijl is gekoppeld aan motivatie, zo blijkt. Dit houdt in dat je geen vaste leerstijl hebt, jij je leerstijl niet bent, maar er 1 hebt. En ook dat deze te beïnvloeden is.

Uit onderzoek blijkt dat aangeboren leervermogens beïnvloed worden door de emoties en affectie in de leefomgeving. Dat aangeboren voorkeuren beïnvloed kunnen worden. Ook hier geldt dus dat jezelf in essentie kennen van toegevoegde waarde kan zijn in het ontdekken van jouw optimale leervermogen. En dat is precies wat we doen bij het inzetten van onze methodieken NLP, Neuro Linguistisch Programmeren en BML, Body & Mind Language

  1. Concreet ervaren (‘sensing/feeling’)
    Aanvulling Jan Vermunt: Een reproductiegerichte leerstijl leert vaak uit hun hoofd, herhaalt de leerstof veelvuldig en gaat gedetailleerd te werk (stapsgewijze verwerking). Studenten laten zich sturen door het onderwijs en ze zien studeren als het opnemen van kennis. Ze zijn gericht op het behalen van certificaten en het testen van eigen capaciteiten.
  2. Waarnemen en reflectie (‘watching’)
    Aanvulling Jan Vermunt: Een ongerichte leerstijl kan het eigen leren moeilijk sturen, maar heeft ook nauwelijks houvast aan de aanwijzingen in de studiestof of van docenten (stuurloze regulatiestrategie).
  3. Analyseren en conceptualiseren (‘thinking’)
    Aanvulling Jan Vermunt: Een betekenisgerichte leerstijl zoekt verbanden in de studiestof, probeert zelf structuur aan te brengen en staat kritisch tegenover de te bestuderen stof (diepteverwerking). Mensen, leerlingen bepalen zelf hoe ze leren en wat ze belangrijk vinden (zelfsturing). Ze zien studeren als het opbouwen van kennis en inzichten en studeren uit persoonlijke interesse
  4. Actief experimenteren (‘doing’)
    Deze groep mensen houdt van bezig zijn, handen uit de mouwen steken, doen en leert toepassingsgericht. Zij passen het geleerde graag direct toe in de praktijk, zodat effect en resultaat snel zichtbaar wordt.
    Jan Vermunt: Een toepassingsgerichte leerstijl probeert datgene wat geleerd wordt in de praktijk toe te passen (concrete verwerking). Studenten leren de kennis die men verwerft gebruiken en zijn bij het studeren gericht op hun toekomstige beroep (beroepsgerichte leeroriëntatie).

Veel van bovenstaande in de aanvulling van Jan Vermunt herkennen Sylvia van Meel en Léonne Meijs in hun coach- en traintrajecten van Millennials

Bron Manon Ruijters, het leren ontwikkeld
Bronnen Jan Vermunt Tijdschrift en Leerstijlen Wikipedia